Het teken van het beest is geen microchip, maar iets veel gevaarlijkers. | John Lennox – YouTube (met ondertiteling in het Nederlands). Zie ook dit video-artikel op deze website: “Harari: de toekomst van AI“.
Tekst bij de video
De meeste christenen maken zich al decennia zorgen over een microchip. Professor John Lennox betoogt dat ze de verkeerde kant op hebben gekeken. Het echte gevaar zich al in je zak, je huis en je dagelijkse routine bevindt.
In deze krachtige lezing presenteert de wiskundige en christelijke apologeet John C. Lennox van Oxford een rigoureus onderbouwd en Bijbels gefundeerd betoog dat het Merkteken van het Beest, zoals beschreven in Openbaring 13, geen toekomstige technologie is – het is een huidige spirituele realiteit die stilletjes het menselijk bewustzijn hervormt, het vermogen tot aanbidding uitholt en God vervangt door een systeem waaraan de meeste mensen zich al hebben overgegeven zonder het te beseffen.
Onderzoek
Gebruikmakend van de oorspronkelijke Griekse tekst van Openbaring, de geschriften van C.S. Lewis, Blaise Pascal en Albert Borgmann, en baanbrekend onderzoek van Microsoft, de Universiteit van Pennsylvania en voormalig Google-ethicus Tristan Harris, presenteert Lennox een argument dat evenzeer wetenschappelijk, profetisch als diep persoonlijk is.
Dit is geen complottheorie. Dit is een van de meest gerespecteerde christelijke intellectuelen van deze tijd, die een van de meest verkeerd geïnterpreteerde passages in de hele Bijbel leest – en tot een conclusie komt die je kijk op geloof, technologie, aandacht en wat het betekent om in de 21e eeuw te aanbidden, op de proef zal stellen.
Wat je zult ontdekken:
— Waarom het merkteken van het beest nooit primair over technologie ging
— Wat “hand en voorhoofd” werkelijk betekende in de oudheid
— Hoe de aandachtseconomie de spirituele logica van Openbaring 13 vervult
— Waarom je gemiddelde aandachtsspanne nu korter is dan die van een goudvis. Waarom dat een theologische crisis is
— Wat C.S. Lewis in zijn Screwtape Letters voorspelde over de gevaarlijkste weg naar spirituele vernietiging
— De vier oude disciplines die het enige echte tegenculturele verzet vormen tegen het beestsysteem
— De ene vraag waarmee Lennox afsluit en die je thuis zult blijven bezighouden
Volledige tekst lezing Prof. Lennox
Ik wil vanavond beginnen met een vraag. Geen prettige vraag. Dit is niet het soort vraag dat je even rustig kunt beantwoorden onder het genot van een kopje thee, waarna je ontspannen naar bed gaat. Ik wil u een vraag stellen, die volgens mij de kern raakt van wat het betekent om mens te zijn in de 21e eeuw.
De vraag is dan ook: wat betekent het om te aanbidden? Ik vermoed dat een aantal van u vanavond hierheen is gekomen in de verwachting dat ik het over implanteerbare microchips zou hebben. Misschien zag je de titel en dacht je: daar gaan we weer, alweer een lezing over RFID-technologie, eindtijdvoorspellingen en of Bill Gates iets verbergt in een vaccin.
Een afleiding is van iets oneindig veel gevaarlijkers
En ik begrijp die verwachting. Dat gesprek is overal. Het is te vinden op internet, in kerkkelders en op de radio ’s nachts. Maar ik wil u vragen om dat gesprek het komende uur even terzijde te schuiven. Niet omdat het onbelangrijk is, maar omdat ik er heilig van overtuigd ben dat het een afleiding is van iets oneindig veel gevaarlijkers.
Blijf even luisteren, want wat ik je ga vertellen is, denk ik, een van de meest dringende ideeën, die voortkomen uit mijn decennialange betrokkenheid bij zowel de wetenschappelijke wereld als de christelijke geschriften. En als ik gelijk heb, en ik wil dat je dit zorgvuldig test, dan komt het echte teken van het beest niet. Het is er al. Het is al in gebruik. En de meesten van ons, inclusief de meeste kerkgangers, doen er al aan mee zonder het te beseffen.
Het boek Openbaring gelezen
Ik heb de afgelopen vijftig jaar het boek Openbaring gelezen. En het in het Grieks gelezen. Ik heb ermee gestudeerd aan de universiteiten van Oxford en Cambridge. Ik heb de betekenis ervan besproken met enkele van de meest briljante geesten ter wereld. En één ding kan ik je met absolute zekerheid zeggen:
Het boek Openbaring is niet in de eerste plaats een boek over technologie. Het is een boek over loyaliteit. Het is een boek over aanbidding. En als je het leest als een handleiding voor technologie, mis je de kern van de zaak volledig.
Een merkteken
Ik zal je naar de tekst verwijzen. Openbaring hoofdstuk 13. De passage die meer speculatie, meer angst, meer bestsellers en Hollywoodfilms heeft voortgebracht dan bijna elke andere passage in de hele Bijbel. Johannes schrijft over een beest dat uit de zee oprijst. Hij schrijft over een tweede beest dat alle kleinen en groten, rijken en armen, vrijen en slaven dwingt een merkteken op hun rechterhand of op hun voorhoofd te ontvangen, zodat niemand kan kopen of verkopen tenzij ze het merkteken hebben.
En de afgelopen 40 jaar is de meest gangbare interpretatie van die passage in de populaire christelijke cultuur in wezen deze geweest. Het verwijst naar een vorm van elektronische volgtechnologie, een chip, een barcode, een quantumdot of een mechanisme voor digitale besturing. Ik wil die interpretatie serieus nemen, omdat ik denk dat er een waardevol inzicht in schuilgaat.
Een systeem dat uitsluit
Ja, Openbaring spreekt over economische controle. Het gaat over een systeem dat degenen uitsluit die weigeren zich aan de regels te houden. Ja, er schuilt iets diep profetisch in de manier waarop Johannes een dwingende wereldmacht beschrijft die deelname eist en verzet bestraft.
Ik wijs dat allemaal niet af . Maar hier is mijn vraag. Wat wordt er nu precies aangegeven met dat merkteken? Wat betekent het? Omdat in de antieke wereld – en Johannes schreef in de antieke wereld aan een antiek volk met behulp van antieke symbolische categorieën – een teken op het voorhoofd of de hand niet in de eerste plaats een technologisch concept was.
Concept van eigenaarschap en loyaliteit
Het was een verbondsmatig concept. Het was een concept van eigenaarschap en loyaliteit. Kijk, in het oude Nabije Oosten werden slaven soms gebrandmerkt of getatoeëerd met de naam of het teken van hun eigenaar. De soldaten droegen de insignes van hun commandanten. In de Joodse traditie was het concept van het binden van de wet aan je hand en je voorhoofd, dat rechtstreeks afkomstig is uit Deuteronomium hoofdstuk 6, een metafoor voor volledige toewijding.
Wanneer Mozes zegt: “Deze geboden moeten in uw hart gegrift staan. Bind ze als een teken aan uw hand en laat ze als een teken tussen uw ogen zijn.” Hij beschrijft geen letterlijke tatoeëerprocedure. Hij beschrijft totale oriëntatie. Volledige overgave van gedachten en daden aan God. De hand symboliseert wat je doet.
Voorhoofd en hand
Het voorhoofd symboliseert wat je denkt. Samen vertegenwoordigen ze de totaliteit van de menselijke persoon. Wanneer Openbaring dus spreekt over het ontvangen van het merkteken van het beest op je hand en je voorhoofd, gebruikt het hetzelfde kader, maar dan in omgekeerde volgorde. Het gaat om een totale oriëntatie weg van God en naar een alternatieve macht.
Een alternatief object van ultieme trouw. Het gaat over het feit dat je je daden en gedachten niet overgeeft aan de levende God, maar aan een namaaksel. En nu wil ik je iets vragen. Ik wil dat je er goed over nadenkt. Gebeurt dat niet al? Laat me u kennis laten maken met een concept waarvan ik ben gaan geloven dat het in onze moderne wereld het dichtst in de buurt komt van een authentieke vervulling van het Openbaringspatroon.
Veel geraffineerder en gevaarlijker dan microchip
En ik wil hier voorzichtig zijn, want ik maak geen simpele één-op-één-identificatie. Ik zeg niet dat deze specifieke technologie het probleem is. Ik zeg dat de logica, de spirituele logica waar Openbaring voor waarschuwt, in onze tijd wordt toegepast op manieren die veel geraffineerder en veel gevaarlijker zijn dan een microchip.
Bedenk eens wat er de afgelopen 20 jaar met de menselijke aandacht is gebeurd. In 2004 werd de gemiddelde aandachtsspanne van een mens gemeten op ongeveer 12 seconden. Tegen 2015, toen de smartphone alomtegenwoordig was geworden, was dat aantal gedaald tot 8 seconden. 8 seconden!
Aandacht langdurig concentreren …
Microsoft heeft dat onderzoek gepubliceerd. Ter vergelijking: de aandachtsspanne van een goudvis is 9 seconden. We zijn tegenwoordig minder in staat onze aandacht langdurig te concentreren dan een goudvis. Waarom is dat nu belangrijk? Want het vermogen tot aanhoudende aandacht is het vermogen tot aanbidding.
Het is het vermogen om het hele zelf, gedachten, verlangens en wil, te richten op iets dat verder reikt dan het onmiddellijke en het triviale. Elke grote spirituele traditie in de menselijke geschiedenis heeft begrepen dat gebed, contemplatie en de ontmoeting met het transcendente het vermogen vereisen om stil te zijn, zich te concentreren en afleiding te weerstaan.
De smartphone is een gokautomaat in je zak
En we leven in een beschaving die dat vermogen systematisch heeft ontmanteld. Dit is niet per ongeluk gebeurd. Ik wil hier heel precies over zijn. Het bedrijfsmodel van de machtigste bedrijven in de menselijke geschiedenis is gebaseerd op het vastleggen en te gelde maken van menselijke aandacht. Tristan Harris, voormalig design-ethicus bij Google en iemand die van binnenuit bij het bedrijf werkte, heeft publiekelijk verklaard dat de smartphone een gokautomaat in je zak is.
Dezelfde neurologische beloningsmechanismen die gokken verslavend maken, zijn doelbewust ingebouwd in sociale mediaplatformen. Het bekrachtigingsschema met variabele ratio , het mechanisme dat ervoor zorgt dat een rat een hendel blijft indrukken, is ingezet tegen de geest van 3 miljard mensen. En waar zijn die 3 miljard mensen op gericht? Wat is het object van hun aanhoudende aandacht, hun emotionele betrokkenheid, hun loyaliteit, hun angst, hun verlangen?
Wat je moet denken en wat je moet doen
Het is steeds meer een systeem, een systeem dat je beter kent dan je jezelf kent, een systeem dat je locatie, je aankopen, je relaties, je meningen en je angsten bijhoudt, een systeem dat je realiteit vormgeeft, een systeem dat, en dit is het cruciale punt, je vertelt wat je moet denken en wat je moet doen. Hand en voorhoofd. Handelen en denken. Nu wil ik hier nog een ander aspect aan toevoegen, omdat ik denk dat dit essentieel is om te begrijpen wat er werkelijk op het spel staat.
In 2023 overtrof de gezamenlijke omzet van slechts vijf technologiebedrijven – Apple, Microsoft, Alphabet, Amazon en Meta – het bbp van de meeste landen op aarde. Dit zijn niet zomaar bedrijven, het zijn beschavingsmachten. En ze bouwen iets wat geen enkele voorgaande beschaving ooit heeft kunnen bouwen: een complete omgeving.
Technologie eist steeds meer gehoorzaamheid
Een omgeving waarin het menselijk bewustzijn voortdurend wordt beheerd, gestimuleerd, gevormd en bijgestuurd. De filosoof Albert Borgmann schreef decennia geleden over wat hij het apparaat-paradigma noemde, de manier waarop technologie steeds meer haar eigen mechanismen verbergt en alleen nog maar consumptie en gehoorzaamheid van ons eist.
Je hoeft niet te begrijpen hoe je smartphone werkt. De algoritmes die bepalen wat je ziet niet te begrijpen hoef je niet te begrijpen. Je hoeft alleen maar mee te doen, je hoeft alleen maar te reageren. Ze alleen maar de app te openen. En deelname wordt beloond. Verzet wordt bestraft. Het is onbekend. Maar hier wil ik dieper op ingaan, want ik denk dat de echt gevaarlijke vraag helemaal niet over technologie gaat.
Het menselijk hart
De werkelijk gevaarlijke vraag gaat over het menselijk hart. En dit is waar ik het boek Openbaring bijna ongemakkelijk profetisch vind. In Openbaring hoofdstuk 13, wanneer er staat dat mensen het beest aanbidden, wordt niet bedoeld dat ze daartoe tegen hun wil gedwongen worden. Ze aanbidden vrijwillig. Ze aanbidden met enthousiasme.
In hoofdstuk 13 : 4 lezen we de woorden van de menigte: “Wie is gelijk aan het beest? Wie kan tegen hem strijden?” Dit is de taal van bewondering, van ontzag, van een volk dat iets heeft gevonden dat hun ultieme vertrouwen waard is, iets dat alle macht, alle kennis en alle voorzieningen lijkt te bezitten. En ze schenken het hun toewijding niet omdat er een pistool op hun hoofd gericht is, maar omdat het beest lijkt te leveren wat het belooft. Beschrijft dat niet iets van onze relatie met het digitale ecosysteem?
Technologie is een geschenk
Ik spreek niet als technofoob. Dat wil ik graag duidelijk maken. Ik maak gebruik van technologie en ik geloof dat technologie een geschenk is. Ik geloof dat het menselijk vermogen tot creativiteit en het maken van gereedschap iets weerspiegelt van het beeld van God in ons. Francis Bacon had gelijk dat kennis macht is en dat het toepassen van kennis om menselijk lijden te verlichten tot de meest nobele dingen behoort die we kunnen doen.
Maar er is een fundamenteel verschil tussen het gebruiken van een hulpmiddel en het vereren van een systeem. Er is een verschil tussen technologie inzetten ten dienste van menselijk welzijn en de controle over je innerlijke leven overlaten aan een algoritme. En hier wil ik even stilstaan bij wat ik beschouw als het grootste gevaar.
De erosie van het zelf
Het is geen surveillance. Evenmin economische uitsluiting. Het is iets intiemers en verwoestenders dan beide. Het is de erosie van het zelf, de ontbinding van de geïntegreerde menselijke persoon die in staat is tot moreel redeneren, duurzame relaties, oprechte liefde en een ontmoeting met het transcendente.
Psychologe Jean Twengey ontdekte in haar baanbrekende studie uit 2017 dat bij Amerikaanse tieners die vijf uur of meer per dag op hun apparaten doorbrachten, het percentage depressieve symptomen 66% hoger lag dan bij tieners die één uur of minder per dag op hun apparaten doorbrachten. Dat is geen marginale bevinding. Dat is een waarschuwingssignaal voor de beschaving.
Het “vermogen tot eenzaamheid” methodisch vernietigd
We brengen een generatie groot wiens innerlijk leven wordt gekoloniseerd, wiens vermogen tot eenzaamheid, dat, zoals Blaise Pascal opmerkte, juist het vermogen is dat ons in staat stelt God te kennen, methodisch wordt vernietigd.
Pascal schreef in de 17e eeuw: “Alle problemen van de mensheid komen voort uit het onvermogen van de mens om rustig alleen in een kamer te zitten.” Hij had toen gelijk [op het gebied van muziek]. Hij bevindt zich momenteel in een angstaanjagende situatie, omdat de volledige structuur van de digitale economie is gebouwd op het voorkomen van die stille ruimte.
Geen toevallige kenmerken
De melding, het piepje, het scrollen, de eindeloze nieuwigheid. Dit zijn geen toevallige kenmerken. Ze zijn het resultaat van miljarden dollars aan onderzoek, specifiek ontworpen om ervoor te zorgen dat je nooit alleen hoeft te zijn met je eigen gedachten. En waarom is dat theologisch gezien belangrijk? Omdat de ontmoeting met God precies in die ruimte plaatsvindt.
“Wees stil en weet dat Ik God ben,” zegt de psalmist. “Ga je kamer binnen, sluit de deur en bid tot je Vader, die onzichtbaar is,” zegt Jezus. De mystici van elke christelijke traditie, van de woestijnvaders tot Johannes van het Kruis en Thomas Merton, hebben begrepen dat de ontmoeting van de ziel met God de cultivering van innerlijke stilte vereist. En we leven in een wereld die de oorlog heeft verklaard aan innerlijke stilte.
Nu wil ik iets aankaarten waarvan ik weet dat sommigen van jullie erover nadenken. Je denkt waarschijnlijk: “Professor Lennox, dit is allemaal erg interessant. Maar is het niet een beetje vergezocht om dit het teken van het beest te noemen? Dat is toch wel apocalyptische overdrijving?” En ik wil die uitdaging serieus nemen.
Apocalyptische overdrijving?
Ik zeg niet dat Mark Zuckerberg de Antichrist is. Ik zeg niet dat TikTok de hoer van Babylon is, hoewel de metafoor van een verleidelijk systeem dat de naties in zijn greep houdt, wel degelijk een zekere weerklank vindt. Wat ik wil zeggen is dit: de spirituele logica die Openbaring aan de kaak stelt, de vervanging van de levende God door een door mensen geconstrueerd systeem als het voornaamste object van menselijk vertrouwen, toewijding en oriëntatie, die spirituele logica vormt geen toekomstig gevaar. Het is de huidige realiteit.
En het feit dat er geen blazers en dramatische muziek bij zitten, maakt het juist gevaarlijker, niet minder. C.S. Lewis begreep dit. In de “Screwtape Letters” adviseert de oudere demon Schroefstrik zijn neef Wormwood: “De veiligste weg naar de hel is de geleidelijke, de zachte helling zonder abrupte bochten, zonder mijlpalen, zonder wegwijzers.
Algemene voorwaarden die niemand leest
“Het beest uit de Openbaring verschijnt niet met veel fanfare. Het wordt geleverd met een overeenkomst met algemene voorwaarden die niemand leest. En dit vind ik het meest ontnuchterend van alles. In Openbaring hoofdstuk 14, het tegenovergestelde van hoofdstuk 13, worden degenen die het merkteken van het beest niet hebben ontvangen, beschreven als degenen die het Lam volgen waarheen het ook gaat.
Ze worden beschreven als degenen die de geboden van God naleven en vasthouden aan het getuigenis van Jezus. En wat is het getuigenis van Jezus? Het is het getuigenis van iemand die, in de wildernis, oog in oog stond met een wezen dat hem alle koninkrijken van de wereld, alle macht, alle voorzieningen en alle bescherming aanbood, en nee zei.
Het getuigenis van Jezus
Hij die in Getsemane, met de hele last van het menselijk lot op zijn schouders , alleen de duisternis inging en bad. Die aan het kruis weigerde zichzelf te redden. Het getuigenis van Jezus is het getuigenis van een persoon wiens uiteindelijke loyaliteit niet uitging naar welk aards systeem dan ook, hoe machtig, hoe aantrekkelijk of hoe goed het ook in staat is om in directe behoeften te voorzien.
Dat is het alternatief dat Openbaring ons voorlegt, niet de keuze tussen wel of geen microchip. De keuze tussen je richten op een systeem dat ons uiteindelijk kleiner maakt, en je richten op degene die ons heeft geschapen, ons kent en ons roept tot een vrijheid en een volheid die geen algoritme kan repliceren en geen platform kan bieden.
Wat betekent dit in de praktijk?
Wat betekent dit in de praktijk? Ik wil graag afsluiten met iets concreets, omdat ik van oorsprong empirist ben en geloof dat ideeën gevolgen moeten hebben voor hoe we leven. Als het werkelijke gevaar van het merkteken de overgave is van het geïntegreerde zelf, denken en handelen, hand en voorhoofd aan een systeem dat met God wedijvert om onze ultieme loyaliteit, dan is de tegendraadse daad van onze tijd niet het weigeren van een hypothetische toekomstige microchip.
Het doel is de disciplines te herstellen die het innerlijke leven vormen en beschermen. De beoefening van het gebed, dat is het bewust richten van de aandacht op God. De praktijk van de eenzaamheid, oftewel de weigering om elk moment met prikkels te vullen. De praktijk van de sabbat is in wezen een wekelijkse verklaring dat je waarde niet wordt bepaald door je productiviteit en dat je leven niet toebehoort aan welk economisch systeem dan ook.
Daden van verzet
De praktijk van diepgaand lezen, die juist de cognitieve vaardigheden versterkt die door de aandachtseconomie juist worden onderdrukt. De praktijk van persoonlijke ontmoetingen, die de belichaamde menselijke verbinding bieden die geen enkel sociaal netwerk kan vervangen. Dit zijn geen nostalgische toevluchtsoorden om aan de moderniteit te ontsnappen.
Het zijn daden van verzet. Zij zijn, in de taal van Openbaring, de weigering van het merkteken. Het zijn tekens van een andere aard, tekens van mensen die bij iemand anders horen, die door iemand anders gekend worden, wier namen, zoals het boek Openbaring het stelt, in een totaal ander register geschreven staan.
Meetbare verbeteringen in levensvoldoening
In 2024 ontdekten onderzoekers van de Universiteit van Pennsylvania dat mensen die slechts vier weken lang geen sociale media op hun telefoon gebruikten, meetbare verbeteringen lieten zien in hun levensvoldoening en een afname van angst en depressie. En dit vind ik het meest opvallend: een aanzienlijke toename van hun gevoel van zingeving en doelgerichtheid.
Vier weken! Het duurt niet lang voordat het innerlijke leven zich herstelt zodra het lawaai stopt. Ik ben al bijna mijn hele volwassen leven christen. Ik ben ook wiskundige en wetenschapper geweest. En in beide beroepen heb ik geleerd het bewijs te volgen, waar het ook heen leidt, zelfs als het ongemakkelijk is.
Gevaar schuilt altijd in misplaatste verering
De Schrift, nauwkeurig gelezen, leert me dat het grootste gevaar nooit van buitenaf komt. Het gevaar schuilt altijd in misplaatste verering. Het gevaar van het toekennen van de troon aan iets dat niet God is. En de gebeurtenissen van dit moment tonen aan dat dit gevaar nog nooit zo aanwezig, zo geraffineerd en zo hartelijk verwelkomd is geweest als nu.
De vraag is niet of een scanner ooit een chip in je pols zal kunnen uitlezen. De vraag is: wie of wat leest jou al? Wie of wat geeft nu al vorm aan jouw verlangens, stuurt jouw aandacht, creëert jouw realiteit en vertelt je waar je bang voor moet zijn en wat je kunt vertrouwen? En de diepere vraag, de vraag die volgens mij vanavond de moeite waard is om mee naar huis te nemen, de vraag waarvan ik hoop dat die sommigen van jullie wakker zal houden in de best mogelijke zin van het woord, is deze: bij wie hoor je?
De concrete invulling van je dagelijks leven
Niet in theorie, niet in de geloofsbelijdenis die je in de kerk ondertekent, maar in de concrete invulling van je dagelijks leven, in het eerste waar je naar grijpt als je wakker wordt, en het laatste waar je naar kijkt voordat je gaat slapen. In de gedachten die je bezighouden wanneer niemand kijkt, op de plek waar je ultieme zekerheid rust, in datgene wat, als je het zou verliezen, zou voelen alsof je jezelf verliest, dát is de vraag die Openbaring stelt.
Dat is altijd de vraag geweest. En in de 21e eeuw is het nog nooit zo urgent, zo controversieel en zo kostbaar geweest om daar een juist antwoord op te geven. Bedankt.
Het teken van het beest is geen microchip, maar iets veel gevaarlijkers
microchip, Openbaring, merkteken
